SPV bij Mondriaan: “Als je écht luistert leer je de mens kennen, niet de patiënt die ‘dit’ of ‘dat’ heeft.”

By 4 juli 2022 Uitgelicht


“Luisteren, oprecht luisteren naar een patiënt. Dat is wat een sociaal psychiatrisch verpleegkundige (SPV) goed kan”, zegt Paul Jehoul, die zelf de opleiding tot SPV pas heeft afgerond. “Als je goed luistert leer je de mens kennen, niet de patiënt die ‘dit’ of ‘dat’ heeft. Dan pas kun je ook echt sámen werken aan herstel.” Klinkt niet al te ingewikkeld zou je denken, goed luisteren. Maar je hebt luisteren en luisteren. Lees Pauls persoonlijke verhaal over de opleiding en het in zijn woorden ‘prachtwerk’ van een SPV.

“Echt goed luisteren naar mensen klinkt heel vanzelfsprekend maar dat is het niet”, zegt Paul. “We zijn algauw geneigd adviezen te geven, hebben al in ons hoofd wat we dadelijk gaan zeggen. En dat belemmert goed luisteren en op de juiste manier doorvragen. Goed luisteren heeft ook met attitude te maken, een eigenschap die je als SPV moet bezitten: een respectvolle, gelijkwaardige houding naar de patiënt uitstralen. Dat is oh zo belangrijk om het vertrouwen te winnen. Want zonder het vertrouwen van de patiënt ben je nergens. En vergeet niet dat je gast bent als je bij mensen thuiskomt. Ook dat vraagt een andere attitude. Het is dus van groot belang daar eerst in te investeren. Zonder vertrouwen en een gelijkwaardige bejegening wordt het moeilijk om herstelondersteunend te werken.”

“Herstel betekent: Ik luister naar je, gids je, sta naast je, stuur bij waar nodig, maar jij rijdt. Mooier kan ik het niet formuleren.”


Ik ben er voor jou
“Andere belangrijke competenties bij herstelondersteunend werken zijn aansluiten, empathie tonen, mensen serieus nemen, je intonatie, de juiste non-verbale houding en vanaf het allereerste contact vertrouwen uitstralen. Het tempo van de patiënt volgen is daarbij belangrijk. Een intakelijst vind ik van ondergeschikt belang, soms neem ik niet eens de pen ter hand. Ik straal uit: ik ben er voor jou. Het is wie je bent, hoe je zelf in het leven staat, je waarden en normen en je eigen persoonlijkheid. Bij één van de interviews voor mijn eindscriptie verwoordde een collega het heel mooi: Herstel betekent: Ik luister naar je, gids je, sta naast je, stuur bij waar nodig, maar jij rijdt. Mooier kan ik het niet formuleren.”

Voor de leeuwen
“Het zat altijd wel ergens in mijn achterhoofd, de wens om de opleiding tot SPV te volgen. Het trok me, die verbreding en verdieping in het vak van psychiatrisch verpleegkundige.” Het liep de voorbije 36 jaar alleen net even anders: Paul werkte op verschillende plekken binnen Mondriaan als psychiatrisch verpleegkundige en later ook als afdelingshoofd binnen de Kliniek Volwassenen, bij afdeling Medium Care. Paul: “Allemaal leerrijke ervaringen, die me een goede basis hebben gegeven om nu, op mijn 58ste, alsnog de functie van SPV aan te gaan. Het is wel een hele ommekeer, want ineens zit je op de stoel van de behandelaar. Een verantwoordelijkheid die anders is dan werken in de kliniek.

Toen ik tweeënhalf jaar geleden bij FACT-team 3 in Maastricht aan de slag ging als ‘SPV in opleiding’ voelde ik me toch voor de leeuwen gegooid, ondanks mijn ervaring. Hoewel dat eigenlijk niet zo is – je hebt veel collega’s waar je mee samenwerkt – voelde ik me er in het begin wel alleen voor staan. Dat komt omdat je als SPV veel alleen op pad gaat, naar de mensen thuis. En dan wordt van je verwacht dat je de hulpvraag goed blootlegt en formuleert en samen met de patiënt tot een behandelplan komt. Maar de steun van de collega’s en vooral de opleiding hebben me enorm geholpen om nu als volwaardig SPV te functioneren. De opleiding sluit heel goed aan bij de praktijk. Alle opdrachten doe je met je ‘eigen’ patiënten en dat is leerzaam! Je hoeft niet zo lang als ik te wachten met de opleiding, maar het is wel goed dat je een aantal jaren praktijkervaring hebt opgedaan als psychiatrisch verpleegkundige. En levenservaring, dat helpt ook!

Al die waardevolle ervaringen neem ik mee naar waar ik nu sta: bij FACT-team 3 in Maastricht als net afgestudeerde SPV. Ik ben blij is dat het er toch nog van is gekomen, deze opleiding. Ik waardeer het ook dat Mondriaan mij deze kans geboden heeft en de opleiding faciliteert!”

Outreachend
“Als SPV werk je vooral outreachend. Dat betekent dat je mensen zoveel mogelijk behandelt in hun eigen omgeving. Dat kenmerkt de sociale psychiatrie: rekening houden met alle omgevingsfactoren die invloed kunnen hebben op de klachten. Het gaat veelal om mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen, waarbij die omgeving een belangrijke rol speelt. Problemen op het gebied van financiën, werk, dagbesteding, (sociale) relaties, huisvesting, middelengebruik… Daar houdt de SPV rekening mee bij het, uiteraard samen met de patiënt, formuleren van de hulpvraag en het behandelplan. En dat maakt dit werk zo uniek. Ik heb weinig met de classificaties uit de DSM5, waarmee mensen een etiket krijgen opgeplakt. Dat heeft mijns inziens weinig meerwaarde, soms zelfs integendeel. Wist je dat ongeveer een kwart van de patiënten in de ggz mogelijk een verkeerde diagnose heeft! Dat kan mensen tekenen voor het leven en een negatieve impact hebben op zijn of haar herstelkansen.”

“In die ruim anderhalf jaar dat de opleiding duurt heb ik een professionele én persoonlijke ontwikkeling doorgemaakt als nooit tevoren.”


Visie
“Ik kan me helemaal vinden in de visie van professor Jim van Os, een vooraanstaand Nederlandse psychiater. Volgens hem is de ‘diagnose’ niet belangrijk voor het bepalen van de zorgbehoefte. Hij stelt dat het van veel groter belang is ‘patiënten met verwondering en menselijkheid tegemoet te treden’. Een mooie visie die de SPV mijns inziens past als gegoten. Neem nu de classificatie schizofrenie; die is achterhaald en weiger ik dan ook te gebruiken. Ik heb het liever over psychotische kwetsbaarheid, waarbij het óndanks de aanwezigheid van die kwetsbaarheid er vooral om gaat te kijken naar wat ze wél nog kunnen, hen in hun kracht te zetten om zo hun zelfwaardering, hoop en kwaliteit van leven te verbeteren. Dat heet herstel, een begrip dat niet meer weg te denken is in de hedendaagse ggz.”

“Een beetje kameleon zijn, me aanpassen aan de omgeving waarin ik terecht kom, dat ligt me wel. En dat kun je als SPV, meer dan welke andere discipline dan ook.”


Zelfreflectie
“De SPV-opleiding is ook echt op de sociaal psychiatrische visie gericht. Je leert op een methodische manier sociaal psychiatrisch onderzoek te doen, het netwerk rondom te patiënt te betrekken, maar ook (systeem)gesprekken te voeren, motiverende gespreksvoering, cognitieve gedrags- en andere therapieën, crisisinterventie, enzovoort. Daarnaast werk je gedurende de hele opleiding aan een persoonlijk leerplan (PLP) waarin je toont effectief te werken aan je professionele én persoonlijke ontwikkeling. Er komt veel zelfreflectie bij kijken; je moet jezelf kwetsbaar durven opstellen en de wil hebben om te verbeteren. Dat is een voorwaarde om deze opleiding te doen slagen. Maar het levert wel wat op. In die ruim anderhalf jaar dat de opleiding duurt heb ik een professionele én persoonlijke ontwikkeling doorgemaakt als nooit tevoren.”

Samen muren schilderen
“Flexibel kunnen zijn en out of the box-denken zijn ook belangrijke eigenschappen van een SPV. Zo raakte ik pas écht goed in gesprek met een patiënt toen ze niet meer tegenover me zat maar ik voorstelde samen de muren te schilderen, een klus waar ze al maanden tegenaan hikte. Samen bezig zijn zorgt voor een informele sfeer waardoor mensen meer zichzelf kunnen zijn en daarmee ook sneller geneigd zijn zichzelf bloot te geven. Een beetje kameleon zijn, me aanpassen aan de omgeving waarin ik terecht kom, dat ligt me wel. En dat kun je als SPV, meer dan welke andere discipline dan ook. Het is en blijft prachtwerk.”

 

 

Interesse in het werk van een SPV bij Mondriaan of het volgen van de SPV-opleiding? Bekijk dan eens deze vacature.