Celine

Ze ziet hem nog binnenkomen. Johan, een man van midden veertig. Onverzorgd, broodmager en de wanhoop nabij. Nog niet zo lang geleden had hij zijn leven op de rit. Johan woonde samen met zijn vrouw en zoon, hij had een goede baan. Er leek geen vuiltje aan de lucht. Toch ging het mis. De demonen uit zijn jeugd - de jaren van misbruik en verwaarlozing - bleven hem achtervolgen. De middelen die hij gebruikte om de pijn te verzachten, maakten alles kapot. Johan raakte zijn vrouw, zoon, werk en huis kwijt. Hij belandde op straat en ging stelen om zijn verslaving te bekostigen. Inmiddels heeft hij de weg omhoog weer gevonden. Mede dankzij de hulp van verpleegkundige Celine en haar zorgcollega’s is Johan nu clean en geeft hij weer richting aan zijn leven.

Op de gesloten afdeling van Mondriaans forensische zorg verblijven veertien patiënten met een verslavingsprobleem en een strafrechtelijk verleden. De meesten zijn veelplegers zoals Johan. Mannen tussen de 25 en 60 jaar oud die regelmatig zijn opgepakt en  veroordeeld voor diefstal of inbraak. Sommigen hebben zware vergrijpen op hun strafblad staan, zoals zware mishandeling of poging tot moord. Op voordracht van de penitentiaire inrichting of reclassering komen delinquenten vanuit het hele land naar de kliniek in Heerlen. Bij Mondriaan moeten zij met zichzelf aan de slag. In een veilige omgeving krijgen ze de zorg en begeleiding die moet voorkomen dat ze weer gaan gebruiken en het criminele pad op gaan.

Als verpleegkundige ben ik vooral aan het kijken en luisteren. Patiënten hebben het vaak erg moeilijk en zijn op zoek naar begrip voor hun situatie

Kijken en luisteren

De eerste twee weken zijn het zwaarst, vertelt Celine, vooral voor mensen die moeten afkicken van hun verslaving. In die veertien dagen moet de patiënt op de afdeling blijven zodat het zorgteam goed kan beoordelen wat er aan de hand is en welke vorm van therapie het meest geschikt is. “Als verpleegkundige ben ik vooral aan het kijken en luisteren. Patiënten hebben het vaak erg moeilijk en zijn op zoek naar begrip voor hun situatie. Ze willen hun verhaal kwijt, praten over hun verslaving. Zeker omdat het gebruik van alcohol en andere verdovende middelen op onze afdeling niet is toegestaan, is intensieve begeleiding met veel sport en ontspanning heel belangrijk.”

Als één team rond de patiënt

Bij Mondriaan krijgen patiënten weer de structuur aangeboden die zij in hun leven zijn kwijtgeraakt. Celine licht toe: “Bij het ontbijt, de lunch en het avondeten moet iedereen aanwezig zijn. Dat zijn de vaste groepsmomenten. ‘s Ochtends starten we de dag gezamenlijk op. Elke patiënt vertelt dan hoe hij er bijzit. Of hij goed heeft geslapen. Wat zijn planning is voor die dag. Vervolgens doen we de overdracht met alle betrokken collega’s binnen forensische zorg waarin de bijzonderheden van de vorige dag en nacht besproken worden. Dan hoor ik ook meteen hoe het op de andere afdelingen gaat waar het psychiatrisch ziektebeeld wat meer op de voorgrond staat. In het periodiek multidisciplinair overleg kijken we als verpleegkundigen, agogen, psychologen, psychiaters, vaktherapeuten en transmuraal werkers samen uitgebreid hoe het met de patiënt gaat, welke factoren van invloed zijn op de verslaving en de strafbare feiten en welke therapie het meest gewenst is.”

In zes maanden tot een jaar wordt de patiënt via gerichte therapie voorbereid op zijn terugkeer naar de maatschappij. Stapje voor stapje, eerst op het terrein van Mondriaan, dan naar de nabijgelegen supermarkt en het centrum. Steeds een stukje verder, onder begeleiding en als het goed gaat zelfstandig, waarbij elk stapje door het team wordt geëvalueerd. Verpleegkundige Celine vormt de schakel tussen de patiënt en het multidisciplinair team. De Heerlense biedt verslaafde patiënten emotionele ondersteuning, helpt hen om sociaal redzamer te worden en om te gaan met stressvolle situaties. Waar nodig dient de verpleegkundige medicatie toe of ondersteunt zij bij het verzorgen van wonden.

De mens achter de verslaafde

Als tiener wist Celine al dat ze in de psychiatrie of de verslavingszorg wilde werken. “In het centrum van Heerlen raakte ik aan de praat met mensen die de daklozenkrant verkochten. In die gesprekken realiseerde ik me dat zij niet bewust voor dit bestaan hadden gekozen. Ze waren niet zomaar verslaafd geraakt, ze hadden van alles meegemaakt en zaten in een vicieuze cirkel. Wat hen is overkomen, kan iedereen overkomen. Dat wordt voor het gemak nog wel eens vergeten. Velen zien verslaafden alleen maar als criminelen. Ik kijk graag wat verder, ben geïnteresseerd in de mens achter de ziekte. Daarom ben ik dit werk gaan doen.”

Om kennis te maken met Mondriaan en vlieguren te maken, begon de jonge Celine eerst bij Wijerode, in de kliniek voor ouderen met een psychiatrische stoornis. De koffer gevuld met levenservaring maakte ze in september vorig jaar de overstap naar de forensische zorg. De Heerlense is er volledig op haar plek. Ze heeft het in de vingers, het vak van observeren en anticiperen. “In dit werk is het belangrijk dat je je voelsprieten goed gebruikt. Kleine veranderingen in gedrag, zoals het vermijden van oogcontact of een onrustige houding, vertellen vaak al dat er iets niet klopt.”

Plezier en trots

Haar werkplezier haalt Celine voor een belangrijk deel uit de collega’s in haar team. “We werken hier enorm hard en tegelijkertijd is er heel veel ruimte voor vrolijkheid. We kennen elkaar door en door en helpen elkaar waar het maar kan. En dat is ook nodig want in dit werk moet je stevig in je schoenen staan. Het is prachtig om samen perspectief te kunnen bieden aan mensen voor wie het geluk niet vanzelfsprekend is.”

Mensen zoals Johan. “De afgelopen maanden heeft hij een enorme vooruitgang geboekt. Deze man kijkt nu heel anders naar het leven. Hij is afgekickt en wil nooit meer met justitie in aanraking komen. Johan heeft een baan gevonden en het contact met zijn zoon hersteld. Binnenkort zit zijn behandeling erop en mag hij naar een forensisch beschermde woonvorm. Ik kan je zeggen: daar word ik heel blij van. Dat hebben we samen toch maar mooi bereikt bij Mondriaan. Natuurlijk lukt het niet altijd, maar elke patiënt die met onze hulp de vicieuze cirkel weet te doorbreken, is er één. Dat is pure winst en daar mogen we trots op zijn.”

*de naam van Johan is om privacyredenen gefingeerd.

Lees meer over het werken bij forensische zorg